الحاج محمد كريمخان الكرماني ( مترجم : ابراهيمى )
151
دقائق العلاج ( فارسي )
دواهاى ماليدنى سود بجويند و پس از آن مىتوان دستور مسهل داد . اينها شروط چهل و هشتگانهاى بود كه علاوه بر شرايط كلى كه براى استفراغها گفتيم بايد مورد توجه باشد . اگر مسهل نيرومند بود و سردرد يا تبى پس از آن پيدا شد درمانش نوشيدن ماء الشعير است و اگر نشانيهاى هيجان خون ديده شد بايد فصد كنند اگر قى بيايد بايد فم ( دهانه ) معده تقويت شود و اگر خراشى در رودههاى بيمار دست دهد بايد گل ارمنى و صمغ عربى با آب انار و لعابهاى مفيد بخورد يا آب برنج ، گلنار ، مورد ، گل سرخ و سفيداب قلع به او تنقيه ( حقنه ) كنند . اگر پيچش پيدا شد بايد موضع را با آب گرم كمپرس كنند . اگر سكسكه روى داد بايد عطسهآور به كار ببرند و اگر لرزهاى پيدا شد بايد يك روغن سرد بمالند ( ظاهرا بر روى شكم ) و آب گوشت چرب و ماء الشعير و شكر به بيمار بخورانند . اگر دردى در كبد رخ دهد بايد آب گرم ببيمار بنوشانند بايد دانست كه ماء الشعير براى رفع بسيارى از ناراحتيهائى كه از مسهلها پيدا مىشود سودمند است و اگر خونريزى به بيمار دست دهد بايد با خوردن جدوار و پازهر از 80 تا 160 سانتيگرم از آن جلوگيرى كنند و همچنين دوغ گاو برنج پخته چرب ، آب جوجه ، آب به و آب سيب به او بخورانند و دست و پايش را ببندند و ترياق فاروق و ترياك به او بدهند . ضمادهاى نيروبخش معده و نوشيدن داروهاى تقويتكننده نيز سودمند است . اگر به علت كمى نيروى مسهل يا درست نبودن تركيبش يا تنگى مجارى بدن يا بعلل روحى يا بدنى مانند حركتهاى سنگين و يبوست رودهها يا مشغول بودن به كار يا همنشينى با دوستان يا سرگرمى يا حمام گرفتن و يا خوابيدن و غير اينها مسهل كارگر نباشد بايد طبيعت را بوسيله تنقيه ، فتيله و مانند